Bibliografie Pieter van Woensel

beeld: Gallica.fr

Deze bibliografie geeft een overzicht van de werken van Pieter van Woensel en de Woenseliana. Waar mogelijk zijn verwijzingen naar online beschikbare teksten en scans opgenomen. Bijgewerkt tot november 2016.

Inhoud

Volledige edities
Werken van Pieter van Woensel
–Handschriften en archivalia
–Gedrukte werken
Secundaire literatuur
 


Volledige edities

 

  • Pieter van Woensel (Laban Kaptein ed.), Remarks, made on a journey through Turkey, Natolia, the Crimea and Russia, in the years 1784–89. An English translation and commentary by Laban Kaptein in three parts. Parts I and II Asch, 2015. (Op deze website te bestellen)

 

Herontdekt: Raadgeevingen voor de Gezondheid der Zeevaarenden

zeevaarenden-thumbVan Woensel publiceerde in 1803 een boek met medische adviezen voor het reizen op zee. Van Raadgeevingen voor de Gezondheid der Zeevaarenden werd tot 2015 gedacht dat dit werk verloren was gegaan. Laban Kaptein ontdekte bij zijn onderzoek voor de Engelse editie van ‘Aanteekeningen’ het mogelijk enige bewaard gebleven exemplaar in de Franse Bibliothèque Nationale. Dit werd ingescand en is inmiddels online te raadplegen bij Gallica.fr.

 


Werken van Pieter van Woensel

 

Handschriften en archivalia

  • Condoleancebriefje aan neef Frans Van Limborch. (25 februari 1758.) Universiteitsbibliotheek Amsterdam, inv. nr. T 188.
  • Bijdrage aan Album Amicorum voor Cornelis Versluys, pag. 87. (12 November 1768.) Universiteitsbibliotheek Leiden, inv. nr. BPL 3579.
  • Opdrachtsschrijven in Album Amicorum voor Jacobus Dietz, pag. 99. Koninklijke Bibliotheek, Den Haag, inv. nr. 132 F 2.
  • Proeve ener verhandelinge over de konst van waarnemen (…)., Manuscript in Noord-Hollands Archief, Haarlem, ‘Archief Koninklijke Hollandsche Maatschappij der Wetenschappen’, archief nr. 444, inv. nr. 380. Uit 1770.
  • Latijnse brief aan Pieter Nieuwland. (20 November 1793.) Universiteitsbibliotheek Amsterdam, inv. nr. Bu 101-2.
  • Rusland correspondentie 1796–1797. Den Haag, Nationaal Archief, ‘Archief Buitenlandse Zaken vóór 1813: Collectie Rusland’, 2.01.08, inv. nr. 317.
  • Samen met C. van Kerchem en A.F. Goudriaan, ‘Voordragt der benoodigdheedens welke aan de quarantaine plaats op Wieringen nog zouden behoren te worden toegevoegt (…)’, etc. Gedateerd 19 mei 1806. Nationaal Archief, Den Haag, ‘Archief Departement van Marine 1795–1810, Collectie 004 VerHuell’, archief nr. 2.21.004.04, inv. nr. 200.
  • ‘Over het bestier van het medicinaale en chirurgicaale vak bij de Marine.’ Manuscript, gedateerd juli [1806], in Nationaal Archief, Den Haag, ‘Archief Departement van Marine 1795–1810, Collectie VerHuell’, archief nr. 2.21.004.04, inv. nr. 198.
  • Diverse rapporten in Nationaal Archief, Den Haag, ‘Archief Departement van Marine 1795–1810, Collectie VerHuell’, archief nr. 2.01.29.01, inv. nr. 198; rugtitel foliant: ‘Missiv. & Resolut. Memorien van onderscheid. Steeden Coll. & Personen. October–December 1806.’
  • Inschrijving in gastenboek herberg van dhr. Manikus, Den Helder. (29 mei 1807.) Universiteitsbibliotheek Amsterdam, inv. nr. 25 W.

 

Gedrukte werken

  • Specimen academicum inaugurale sistens quaedam miscellanea medica (proefschrift), Leiden: Jan Hendrik van Damme, 1770. (→Google books)
  • De konst van waarnemen, Amsterdam: Pieter Meijer, 1772. (→Google books)
  • Monitor of vertoogen, betrekkelyk tot de staatkundige en zedelyke huishouding der Nederlandsche Republiek, en tot andere gewichtige onderwerpen. (Wekelijks, nr. 1 (7 April 1780) – nr. 20 (18 Augustus 1780.) Amsterdam: Matthijs Schalekamp, 1780.
  • Nouvelles expériences faites avec le mercure dans la petite-vérole, lesquelles en démontrent la vertu spécifi que dans cette maladie. Amsterdam: Bartholomeus Vlam, 1780.
  • De tegenwoordige staat van Rusland, Amsterdam: Albrecht Borgers, [1781] (→Delpher).
  • Onderzoek van den polietieken staat der Vereenigde Nederlanden. Betrekkelijk tot de noodzaakelykheid om een alliantie aan te gaan met Vrankryk en Spanje enz. Pamflet ‘Door D.M.W.V.P.’ Amsterdam: A. Borchers, 1781. (→Google books)
  • Vertoog over de opvoedinge van een Nederlandsch regent. Pamflet ‘Door P.V.W.M.D.’ Amsterdam: A. Borchers, 1781. (→Google books).
  • ‘Sur la vertu du muscus pyxioides, dans le traitement de la coqueluche.’ (behandeling van en recept tegen kinkhoest) Histoire de la Société Royale de Médecine. Années 1777 et 1778. Paris: Philippe-Denys Pierres, 1780, in ‘Observations diverses’, pp. 295–296; recept in ‘Supplément’ bij Histoire de la Société Royale de Médecine. Années 1779. Paris: Monsieur, 1782, p. 268.
  • Bewerkingen van Guillaume Raynals Histoire philosophique et politique des établissemens et du commerce des Européens dans les deux Indes, als Précis de l’Histoire philosophique & politique (Amsterdam: J.F. Rosart, 1782 →Google books), respectievelijk Tafreel van de bezittingen en den Koophandel. (Amsterdam: Matthijs Schalekamp, 1784 →Google books.)
  • Mémoire sur la peste. [Et cetera.] St. Petersburg: de l’Imprimerie de l’Académie Impériale des Sciences, 1788.
  • Mémoire. I. Sur le local de Sevastople. [Et cetera.] St. Petersburg: de l’Imprimerie de l’Académie Impériale des Sciences, 1789.
  • Aanteekeningen, gehouden op eene reize door Turkijen, Natoliën, de Krim en Rusland, in de jaaren 1784–89, 2 delen, [Amsterdam: Willem Holtrop, 1791 en 1795]. (→Universiteitsbibliotheek Utrecht Bijzondere Collecties online: deel 1)
    (→Universiteitsbibliotheek Utrecht Bijzondere Collecties online: deel 2)
  • De Lantaarn voor 1792 (→DBNL).
  • De Lantaarn voor 1793 (Koninklijke Bibliotheek, Den Haag, inv. nr. KW 519 L 23).
  • De Lantaarn voor 1796 (→DBNL).
  • De Lantaarn voor 1798 (→DBNL).
  • De Lantaarn voor 1800 (→DBNL).
  • De Lantaarn voor 1801 (→DBNL).
  • De Bij-Lichter, zijnde eene uitgewerkte verhandeling over de influenza, dat is: publieke verkoudheid. (Om te dienen tot een ophelderend Aanhangzel voor de Lantaarn van 1800; door denzelven auteur.) Amsterdam: In ’t Nieuwe Licht, 1801. (→Google books)
  • Anonieme vertaling van Thomas Paine’s The decline and fall of the English system of finance als De daaling en val van het systhema der Engelsche finantiën. Amsterdam: Hendrik Gartman, Willem Holtrop [etc.], 1796. (→Google books)
  • Miguel de Cervantes, Pieter van Woensel (vert.) – Den ridder Don Quichot van Mancha, beschreeven door Miguel de Cervantes de Saavedra, 2 delen, Den Haag: Leeuwestijn, 1802, en opnieuw Amsterdam: Van Kesteren, 1819.
    (→Google books: deel 1)
    (→Google books: deel 2)
  • Rusland beschouwd met betrekking tot I. Zijne aardrijkskundige en natuurlijke ligging, grond en luchtsgesteldheid. II. De bevolking, verschillende standen zijner bewoners. Geaardheid der natie. III. Zijne hoofdstad St. Petersburg. IV. De regering. V. Het krijgswezen. VI. Zijne finantien, inkomsten, uitgaven, staatsschulden. VII. De nationaale industrie, fabrieken, trafieken, koophandel. VIII. Zijne politieke belangen., Haarlem: François Bohn, 1804 (en opnieuw, Amsterdam: Van Kesteren, 1821, onder de titel Rusland. Zijnde eene statistieke (…) beschrijving (…). (→Google books).
  • Raadgeevingen voor de Gezondheid der Zeevaarenden, bijzonder der Zulken, die of in ’t geheel of grootendeels verstooken zijn van Genees- en Heelkundige Hulpe; ter bewaaringe der Gezondheid, en ter geneezinge der meest gewoone Ziektens en Toevallen. Beneevens een nodig Aanhangzel over de Geele Koortze, ten behoeve der geenen, die de Geneeskunst ter Zee, of in onze Buitenlandsche Bezittingen uitoefenen, 2 delen, [Amsterdam], [1803] (→Gallica.fr).
  • ‘Redestrijd’, in: Bruno Daalberg, Nog wat lectuur op het ontbijt en de theetafel van den Heer professor Van Hemert; aangeboden door Bruno Daalberg, M.D. Deel 1. Den Haag: Johannes Immerzeel, Jr., 1806, pp. 1–28, voortgezet in deel 2 (1807), pp. 1–17. (→Google books).
  • ‘Ik ben ook in Parijs geweest’, in: Bruno Daalberg, Nog wat lectuur op het ontbijt en de theetafel van den Heer professor Van Hemert; aangeboden door Bruno Daalberg, M.D. Deel 2. Den Haag: Immerzeel & Co., 1807, pp. 92–105. (→Google books).

 
pieter-van-woensel-aanteekeningen-titlepage648

beeld: Universiteit Utrecht

 


Secundaire literatuur

 

  • (anonieme samensteller), Reisherinneringen. P. van Woensel. Leiden: A.W. Sijthoff , 1874.
  • Houssine Alloul, ‘ ‘Verlichte’ cultuurkritiek of paternalistische retoriek? Representaties van de Turkse Andere in het reisverhaal van Pieter van Woensel’, Achttiende Eeuw 42‒2 (2010), pp. 192–216.
  • René Bakker, Reizen en de kunst van schrijven: Pieter van Woensel in het Ottomaanse Rijk, de Krim en Rusland 1784-1789 (Proefschrift Universiteit Leiden) Zeist: Christofoor 2008. (→Leiden University Repository)
  • Beeld-spraak van Luiken tot Lucebert. Beeldende kunst van schrijvers uit Nederland. 17 november 1971 t/m 8 januari 1972 Koninklijke Bibliotheek Albert I, Schenkingenzaal, Kunstberg, Brussel. (Catalogus bij Europalia 71 tentoonstelling. Teksten door Gerrit Borgers en Robert de Smet.) Brussel: Europalia 71, 1971.
  • Jan ten Brink, ‘Lantaarn-opstekers’, De Nederlandsche Spectator, 5 December 1868, no. 49, pp. 386b–390a.
  • Meike Broecheler (ed.), Pieter van Woensel. Staat der geleerdheid in Turkijen (1791). Leiden: Astraea, 1995.
  • (—),‘ ‘Mijne bedoeling is altoos geweest iedereen goed en niemand kwaad te doen.’ De Don Quichot-vertaling van Pieter van Woensel’, Mededelingen van de Stichting Jacob Campo Weyerman 18‒1 (1995), pp. 50–55.
  • Conrad Busken Huet, ‘Van en over Pieter van Woensel, Med. Doct.’, Volks-almanak voor het schrikkeljaar 1864. Amsterdam [1864], pp. 96–118.
  • (—), ‘Pieter van Woensel’, (opstel uit 1863), Litterarische fantasien en kritieken, deel 1 (1881), pp. 107–139.
  • (—), ‘Vijfde lezing. Van Woensel en Loosjes’, in Litterarische fantasien en kritieken, deel 24 (1887), pp. 163–201.
  • Joast Hiddes Halbertsma, ‘Over P. van Woensel.’ [s.l., s.a.]. Handschrift, 8 pagina’s. Bibliotheek Tresoar, Leeuwarden, inv. nr. 145 Hs. La 96.
  • André Hanou, De lantaarn. (Bloemlezing uit Pieter van Woensels De Lantaarn reeks.) Amsterdam: Athenaeum-Polak & Van Gennep, 2002.
  • Gerrit Kalff, ‘1. Vertegenwoordigers van het Patriotisme en de Verlichting. (Van Woensel. Wolff en Deken. Feith. Kinker. Helmers. Wiselius.)’, Gerrit Kalff , Geschiedenis der Nederlandsche letterkunde. Groningen: J.B. Wolters. Deel 6 (1910), pp. 319–361, inz. 322–325; deel 7 (1912).
  • Johannes Kinker, (pentekening kopie van Pieter van Woensels illustratie in De Lantaarn voor 1796, t.o. pag. 158.) Rijksmuseum, Amsterdam, inv. nr. RP‒T‒00‒3813.
  • Cilia Kortman, (zonder kopje, enkele opmerkingen over Van Woensels Aanteekeningen Deel I, in rubriek ‘Notities’), Spektator 9 (oktober, nr. 2, 1979–1980), pp. 171–173.
  • Wiel Kusters, ‘De bontmuts van Van Woensel’, (korte bespreking van Wesselo’s boek), Raam 106 (oktober 1975), pp. 95–97.
  • Ivo Nieuwenhuis, ‘De ambivalente Amurath. De Lantaarn van Pieter van Woensel als relativerende satire’, Achttiende Eeuw 42‒2 (2010), pp. 217–235.
  • (—), ‘Outsiders on the inside. The eccentric Enlightenment of Pieter van Woensel’, De Achttiende Eeuw 44-2 (2012), pp. 177–191.
  • (—), ‘Tegendraadse volksverlichting. Pieter van Woensel en zijn almanak De Lantaarn (1792-1801)’, Mededelingen van de Stichting Jacob Campo Weyerman 37-2 (2014), pp. 256–266.
  • (—), Onder het mom van satire: laster, spot en ironie in Nederland, 1780-1800, Hilversum: uitgeverij Verloren 2014 (o.a. te koop bij Bol.com).
  • (—), ‘Satiric self-fashioning, or the illusion of independent criticism. A “Greenblattian” analysis of eighteenth-century satire’, De Achttiende Eeuw 47 (2015), pp. 49–63.
  • (—), ‘Enlightenment subverted. Parody as social criticism in Pieter van Woensel’s Lantaarn’, Marijke Meijer Drees & Sonja de Leeuw (red.), The power of satire. Amsterdam: John Benjamins, 2015, pp. 217–232.
  • Bettina Noak(-Hartlieb), ‘Met een vreemde blik: Pieter van Woensel over de Turkse en de westerse samenleving’, Handelingen Colloquium Neerlandicum 16 (2006) (2007), pp. 73–86.
  • Wilhelmina van Oostrum, bespreking van Wesselo’s boek in: Spektator. Tijdschrift voor Neerlandistiek 4 (1974–1975) pp. 635–637.
  • Josien van het Reve-Israël, ‘Een Hollands arts in Rusland: Pieter van Woensel’, Rusland in Nederlandse ogen. Een bundel opstellen. Bruno Naarden and Jan Willem Bezemer (eds.). Amsterdam: Van Oorschot, 1986, pp. 91–111.
  • Gerrit van Rijn, ‘P. van Woensel en zijn Lantaarn’, De Rotterdamse Librye: letterkunde – boekenkennis 2–3 (1890) pag. 16, en slot in nr. 3, pp. 17–19.
  • (—), beschrijving van spotprenten in De Lantaarn caricatures, in: Atlas van Stolk, deel 7 (1906), pp. 282–292.
  • Frédérique Louise W.M. Buisman-De Savornin Lohman, Laurence Sterne en de Nederlandse schrijvers van c. 1780–c. 1840. Wageningen: H. Veenman & zonen, 1939.
  • Jan Schmidt, ‘Vroegmoderne Nederlandse reizigers in het Osmaanse Rijk’, Jan Schmidt (ed.), Nederland in Turkije, pp. 51–89.
  • Johannes Laurentius Swarte, ‘Pieter van Woensel (1747–1808): auteur, marine-arts en geheim agent’, Marineblad 4 (1985), pp. 182–192.
  • (veilingcatalogus): Koninklijke Bibliotheek, Den Haag, nr. Verzcat 4692 = Catalogus librorum (…) C.H. Velse, Med. Doct. (…) et P. van Woensel, Med. Doctor (…) ad diem 28 Novembris 1808. The Hague: Gerrit Bakhuyzen, 1808.
  • Cornelis Veth, De politieke prent in Nederland. Inz. pp. 56–64, ‘De Lantaarn en Peter [sic] van Woensel’. (Leiden 1920.) Fotomechanische herdruk Nieuwkoop: Heureka, 1976.
  • (—), Geschiedenis van de Nederlandsche caricatuur en van de scherts in de Nederlandsche beeldende kunst. Inz. pp. 168ff , ‘Petrus van Woensel en de Lantaarn.’ Leiden: A.W. Sijthoff, 1921.
  • Hermine J. Vieu-Kuik en Jos M.C. Smeyers, ‘Pieter van Woensel. 10.1.1747 – 21.4.1808’, De letterkunde in de achttiende eeuw in Noord en Zuid. Geschiedenis van de letterkunde der Nederlanden. Deel 6 (Antwerpen, 1975), pp. 324–326.
  • Simon Vuyk, ‘Pieter van Woensel op het seminarium der Remonstranten te Amsterdam (1764–1766)’, Mededelingen van de Stichting Jacob Campo Weyerman 22 (1999), pp. 166–168.
  • Emmanuel Waegemans, ‘Pieter van Woensel: een Nederlandse criticaster in Russische dienst’, Emmanuel Waegemans en Hans van Koningsbrugge (eds.) Noord- en Zuid-Nederlanders in Rusland, 1703–2003. Groningen: INOS, 2004, pp. 364–392.
  • Jan Jerphaas Wesselo, ‘Pieter van Woensel alias Amurath-Effendi, Hekim-Bachi’, Tirade 13 (1969) 150, pp. 446–471.
  • (—), Pieter van Woensel. Amurath-Effendi, Hekim-Bachi. Zutphen: Thieme, [1974].
  • Adriaan van der Willigen, ‘Levensberigt wegens P. van Woensel’, Vruchten ingezameld door de aloude rederijkkamer De wijngaardranken, onder de zin-spreuk: Liefde boven al. Haarlem: Vincent Loosjes, 1833, pp. 78–92.